Acht vragen aan Deltacommissaris Wim Kuijken: 'Water is ons fundament'

Wim Kuijken is voor zeven jaar benoemd als Deltacommissaris. Hij moet ervoor zorgen dat Nederland droge voeten houdt. Want 'de polder vraagt om iemand die eraan sleurt.' 

1. Altijd al willen worden, Deltacommissaris?
'Nee, want het is een functie die eerder nog niet bestond. Hiervoor was ik secretaris-generaal van Verkeer en Waterstaat. Ik moet de verbindende kracht zijn tussen ministeries, lagere overheden, de waterschappen en maatschappelijke organisaties. Dat is nodig gezien alle deelbelangen rond water: economie, natuur, veiligheid. Ik houd wel van zulke complexe bestuurlijke processen.'

2. Wat heeft u met water?
'Mijn persoonlijke passie voor water is gegroeid op Verkeer en Waterstaat. Zeg je water, dan zeg je Nederland. Het is ons fundament. We bestaan ervan, water bevochtigt het land. Wat mij fascineert is de structurerende werking van water: het ordent de ruimte in Nederland. Aan de ene kant leven we van het water - zie de haven en de maritieme sector - en aan de andere kant moeten we ons verdedigen tegen het water.'

3. Wat doet een Deltacommissaris?
'Ik heb drie opdrachten. Ik moet erop toezien dat de lopende beschermingswerkzaamheden voortgaan. Dan kun je denken aan de programma's Ruimte voor de rivier en Zwakke schakels, en de versterking van de Afsluitdijk. Als de voortgang in het gedrang komt, moet ik ingrijpen.' 

'Mijn tweede opdracht is het updaten van de veiligheidsnormen die gelden voor overstromingsrisico's. Die dateren van na de watersnood van 1953. In de tussentijd is er veel meer kapitaal bijgekomen in overstroombaar gebied in de vorm van bedrijven en burgers. Hoe hoger de economische waarde van een gebied, hoe belangrijker het beperken van het overstromingsrisico.'

'De derde opdracht heeft betrekking op maatregelen om een volgende overstroming voor te zijn. Denk maar aan de evacuaties in het rivierengebied in 1995 of het hoogwater in het noorden in 2006. We hebben niet alleen te maken met de stijging van de zeespiegel en de toename van de waterafvoer via de rivieren, maar ook met verzilting van het land. Voor alle opdrachten geldt dat de grote besluiten rond 2015 moeten worden genomen.'

4. Wat gaat het bedrijfsleven van u merken?
'In de eerste plaats denk ik aan de waterbouwers die betrokken worden bij de Tweede Maasvlakte en de kustversterking. Via tenders zoeken we naar innovatieve oplossingen. Zoals het project Zandmotor: stort zand voor de kust en laat de natuur het verspreiden. Voor deze en andere bedrijven in de watersector heb ik dus werk in de aanbieding.'

'Voor de land- en tuinbouw is het schaars worden van zoetwater van belang. Wat is hun toekomst op de huidige locatie? Moet er voor voldoende zoetwater worden gezorgd, moeten zij verkassen of overwegen om over te stappen op teelt met behulp van zilt water? Daarbij is het vooral belangrijk dat zij snel helderheid krijgen over de lange termijn.' 

'Dat laatste geldt ook voor het Nederlandse bedrijfsleven in zijn geheel. Bedrijven die bereid zijn hier hun investeringen te doen, moeten erop kunnen rekenen dat Nederland de best beveiligde delta van de wereld blijft houden. Want 60 procent van het landoppervlak is overstroombaar.' 

5. Hoeveel macht heeft u?
'Mijn eerste functieomschrijving was die van regisseur. Daar is vervolgens regeringscommissaris van gemaakt. Dat geeft de functie meer body. Mijn rol is vooral adviserend. Ik stel het Deltaprogramma op en leg dat voor aan het kabinet. Mijn 'macht' of invloed zit 'm vooral in de transparantie. Als het kabinet geen geld beschikbaar wil stellen voor bepaalde maatregelen, of als een instantie niet meewerkt, wordt dat openbaar.'

6. Uw taak zit er in 2017 op. Waarom komt er dan pas in 2020 geld?
'Voor de lopende projecten zijn de financiën al geregeld. Voor het Deltaprogramma wordt een apart fonds ingesteld. Vanaf 2020 stopt het kabinet daar 1 miljard euro per jaar in. Maar als er voor die tijd al maatregelen moeten worden uitgevoerd, kunnen die bijvoorbeeld worden voorgefinancierd.'

7. Wat zijn de eerste ervaringen?
'Wat mij opvalt is de positieve houding die alle betrokken partijen hebben. Iedereen wil er graag gezamenlijk uitkomen. Dat zie je minder in overheidskringen. Ik denk dat die houding te maken heeft met ons polderverleden, met de noodzaak om gezamenlijk land te maken uit water. Maar die polder vraagt ook om iemand die eraan sleurt, die zorgt dat het ergens toe leidt. Want de strijd tegen het water is urgent, maar niet acuut.'

8. Dat komt later wel?
'Dat is het gevaar, ja. Ik streef naar flexibele maatregelen die je in kunt voeren als overstromingsgevaar zich voordoet. Dan kun je denken aan gebieden die je tijdelijk onder water laat lopen of zandaanvulling. Dat heb ik liever dan de 'harde' aanpak die je vaak na overstromingen ziet, in de vorm van dijkophoging. Dat is niet de mooiste oplossing.' 

Deltaprogramma

Het Deltaprogramma omvat nationale en regionale waterprojecten die Nederland voor de volgende generaties moeten behoeden voor overstromingen. Ook moet de zoetwatervoorziening worden veiliggesteld. De Deltacommissaris is belast met de uitvoering van het programma.

Wie is Wim Kuijken?

Wim Kuijken (57) werkte na zijn studie economie op de ministeries van Economische en Binnenlandse Zaken, en was gemeentesecretaris van Den Haag. Sinds 1995 was hij secretaris-generaal (hoogste ambtenaar) op de ministeries van achtereenvolgens Binnenlandse Zaken, Algemene Zaken en Verkeer en Waterstaat.

 
Lees meer over
Dit artikel komt uit de print Forum