Fred Speijers: 'Nederland is doordesemd van fraude'

10-10-2013

Voormalig fraudeofficier Fred Speijers verwacht niet dat politie en justitie nu en in de toekomst veel werk zullen maken van fraude die bedrijven treft. Hij ziet daarom meer in civiele procedures die slachtoffers als collectief kunnen aanspannen. ‘Gezamenlijk moeten ze achter het geld van de fraudeur aangaan.’

In de Week van de Veiligheid gaat het veelal over ‘tastbare’ criminaliteit als inbraak en overvallen. ‘Steeds meer agressie bij winkeldiefstal’, meldde Detailhandel Nederland maandag in een persbericht. Fraude lijkt er altijd wat bekaaid af te komen in de aandacht, terwijl daar toch ook miljarden euro’s mee zijn gemoeid, en de impact ervan op de slachtoffers groot kan zijn. Of het nu om faillissements-, acquisitie- of datingfraude gaat.
Fred Speijers, voormalig landelijk coördinator fraudebestrijding en tegenwoordig adviseur van het Fraudemeldpunt, loopt daar ook altijd tegenaan. 'We dachten vroeger dat fraude iets was van de landen in Zuid-Europa, maar ook Nederland is doordesemd van financieel-economische criminaliteit. Dat zie je op allerlei terreinen. Kijk maar naar de zorgfraude. Laatst ging het over gesjoemel van zorginstellingen met de indicatie van zorg die patiënten nodig hebben. Ze geven aan dat de patiënt meer zorg nodig heeft dan die in werkelijkheid krijgt, en profiteren zo van een hogere vergoeding.'

Doet de overheid daar genoeg tegen?
'De overheid zorgt in eerste instantie goed voor zichzelf. De aandacht en middelen worden gericht op fraude met overheidsregelingen, zoals fiscale en sociale-zekerheidsfraude. Op zich is het logisch dat de overheid waakt over wat er met ons belastinggeld gebeurt, maar het gevolg daarvan is dat bedrijven en burgers die het slachtoffer worden van fraude in de kou staan. Alle capaciteit van politie en justitie gaat naar die andere zaken. Het lijkt weinig zin te hebben om als ondernemer aangifte te doen.'

Wie is Fred Speijers?Na een opleiding aan de Koninklijke Militaire Academie begon Fred Speijers (67) in 1970 als luitenant bij de landmacht. In deeltijd studeerde hij rechten. Vanaf 1979 had hij juridische functies in het leger. In 1991 werd hij officier van justitie in Zwolle, en legde hij zich toe op fraudebestrijding. Van 2008 tot 2011 was hij advocaat-generaal in Den Haag. Tegenwoordig is hij adviseur van het Fraudemeldpunt.

Moeten ondernemers dat dan maar accepteren?
'Ik denk serieus dat we wat de fraudebestrijding betreft afscheid moeten nemen van het strafrecht. De overheid wordt kleiner en legt de verantwoordelijkheid meer bij bedrijven en burgers. Slachtoffers van dezelfde fraudeur moeten bij elkaar komen en als collectief een civiele zaak aanspannen. Met behulp van een particulier onderzoeksbureau en een advocaat moeten ze achter het geld van die fraudeur aangaan.'

Oh, dus ze moeten het zelf regelen?
'Ja, omdat de overheid het laat liggen. Maar als ze het individueel doen, wegen de juridische kosten niet op tegen de schade die ze hebben geleden. Het heeft alleen zin als ze gezamenlijk in actie komen. Het probleem daarbij is dat je nu eerst een stichting moet oprichten, waarbij de deelnemers geen zeggenschap meer hebben. Het risico is dan dat de advocaat die wordt benoemd, de stichting financieel leeg trekt. Het moet gewoon makkelijker worden om zo’n collectief te vormen met één juridisch vertegenwoordiger.'

'ik denk dat we dat fraudebestrijding betreft afscheid moeten nemen van het strafrecht'

Wie gaat dat allemaal betalen?
'Uiteindelijk de fraudeur, want met zijn geld moeten de schade van de slachtoffers en de juridische kosten worden betaald. Je zou kunnen denken aan een voorfinanciering door de overheid. Die krijgt dat geld terugbetaald als de zaak is afgehandeld.'

De VVD en de SP werken aan een initiatiefwetsvoorstel tegen acquisitiefraude. Dat heeft dus geen zin?
'Nee, dat moet ook gebeuren. Elk steentje dat bijdraagt aan het bouwen van een muur tegen fraude, is meegenomen. De VVD en de SP willen dat ook ondernemers, in navolging van consumenten, sterker staan als zij het slachtoffer zijn geworden van acquisitiefraude. De bewijslast wordt omgedraaid: niet het slachtoffer moet aantonen dat er van fraude sprake is, maar de fraudeur moet aantonen dat er sprake is van een rechtmatige overeenkomst. Als die wet er is, staan slachtoffers ook sterker in civiele procedures.'

Speijers vindt het in dit verband ook belangrijk dat fraude in Europees verband wordt aangepakt. In toenemende mate opereren fraudeurs vanuit het buitenland, waar de Nederlandse fraudewetgeving niet van toepassing is. De Interne Markt-commissie van het Europees Parlement is onlangs unaniem akkoord gegaan met een rapport van SP-europarlementariër Dennis de Jong over een Europese fraudeaanpak. Hij wil dat het mogelijk wordt om collectief verhaal te halen op fraudeurs. Er moet een zwarte lijst komen met veroordeelde bedrijven, die ook worden uitgesloten van subsidies.'

'de overheid zorgt in eerste instantie goed voor zichzelf'
Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie ziet meer in zo'n Europese aanpak dan in het voorstel van VVD en SP. In Benelux-verband wordt al gezocht naar een gezamenlijke fraudeaanpak. De overheid zal hoe dan ook een rol spelen in de fraudebestrijding, benadrukt Speijers. 'De overheid moet zich met de grote zaken aan de top blijven bezighouden, ook vanwege de voorbeeldfunctie. Het moet in de samenleving duidelijk zijn dat grootschalige fraude niet onbestraft blijft. Aan de onderkant heb je fraude op Marktplaats: producten waarvoor je hebt betaald, worden niet geleverd. Daar kan de overheid niet achteraan gaan, maar er is sinds kort wel een meldpunt internetoplichting, www.mijnpolitie.nl. Daar kun je aan de hand van onder meer het mailadres en het bankrekeningnummer van de verkopende partij checken of die verdacht is.'
'Ik richt mij op de tussencategorie van bedrijven en burgers die via de zogenoemde mass marketing per mail of telefoon worden benaderd.'

We kennen allemaal de Nigeriaanse mailtjes. Als je daar nog in trapt…
'Dat vind ik te makkelijk. Er zijn genoeg trieste verhalen. Zoals de dierenarts die uiteindelijk 8 ton heeft overgemaakt aan een zogenaamde nieuwe liefde op internet. Of de Amerikaanse die geloofde dat ze 1,2 miljoen dollar had gewonnen in een loterij. Ze begon met het betalen van een voorschot van 2.000 dollar en is uiteindelijk 600.000 dollar aan pensioengeld kwijtgeraakt. Toen haar man daarvan hoorde, heeft hij eerst zijn vrouw doodgeschoten en daarna zichzelf.'
'Ik hoed me ervoor om deze mensen dom te noemen. Als je er eenmaal in zit, dan kom je er niet meer uit. Ze hopen dat het uiteindelijk goed komt, of schamen zich te diep om te erkennen dat ze een fout hebben gemaakt.'
'In het geval van acquisitiefraude speelt ook mee dat kleine ondernemers geen juridische afdeling hebben. Ze moeten alles zelf doen, en dan schiet er wel eens iets tussendoor. Maar uiteindelijk is het niet hun schuld dat ze slachtoffer worden, maar die van de fraudeur. Bonafide ondernemers voegen iets toe aan de samenleving, malafide bedrijven halen er alleen maar uit. Ze leveren geen reële tegenprestatie.'

Hoe kun je ondernemers weerbaarder maken?
'Continu voorlichting geven en waarschuwen. In feite moeten ze bij elke nota het adres en het telefoonnummer controleren. Die passen vaak al niet bij elkaar. Wordt er gebeld voor een offerte, zeg dan dat die alleen op een bepaalde dag op een bepaald tijdstip worden behandeld. Kijken of er dan nog teruggebeld wordt.'
'Daarnaast kan ook een barrière worden opgeworpen door alle partijen die het fraudeurs mogelijk maken om hun praktijken uit te voeren. Je kunt dan denken aan de bank waar ze een bankrekeningnummer hebben, de verhuurder van een kantoorpand, het telecombedrijf, de provider. Banken moeten in de gaten houden vanaf welke buitenlandse locaties bankrekeningen worden geopend, hoe het betaalverkeer via rekeningen verloopt. Ze kunnen zo’n rekening opheffen of mensen waarschuwen die grote bedragen naar die rekening willen overmaken.'
‘In fraudezaken zie je soms dat er tientallen bedrijven op één adres staan ingeschreven. Kijk je op Google Streetview, dan blijkt het om een locatie te gaan waar ik m'n fiets niet eens zou willen stallen. Gemeenten moeten daar oog voor hebben.'
'Postbedrijven bezorgen loterijbrieven die ertoe kunnen leiden dat mensen veel geld kwijtraken. Stop daarmee. Want zo faciliteer je fraude.' 

Week van de veiligheidIn week 41, met de donkere wintermaanden voor de deur, wordt jaarlijks de Week van de Veiligheid gehouden. Juist in de wintermaanden stijgt de criminaliteit, het overvalgeweld in het bijzonder. Doel is het thema preventie onder de aandacht te brengen en iedereen te wijzen op zijn rol en verantwoordelijkheden als het gaat om veiligheid. Brancheorganisaties, gemeenten, politie en het Openbaar Ministerie organiseren tijdens de week activiteiten voor burgers en bedrijven.
www.deweekvandeveiligheid.nl

10 jaar fraude meldenDe Stichting Aanpak Financieel-Economische Criminaliteit in Nederland (SafeCin), waarin MKB-Nederland participeert en waaronder het Fraudemeldpunt valt, vierde deze week het tienjarig bestaan. Op een congres ter gelegenheid daarvan zei staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven dat fraudeslachtoffers meer erkenning verdienen. ‘Dat schiet er nog wel eens bij in. Geweldsdelicten spreken toch meer tot de verbeelding, ook bij politie en justitie.’
Chris Buijink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, verhaalde van een eigen fraudegeval. ‘Iemand van de Gemeentegids belde naar de NVB om een vermelding te continueren. Of we 100 euro wilden overmaken. Maar de desbetreffende medewerker was er niet, dus vroegen we later terug te bellen. We kregen toch een factuur toegestuurd. Daarop hebben we per brief gereageerd met: ‘Fuck off, we betalen niet.’ Niks meer van gehoord.’
www.fraudemeldpunt.nl